รูปแบบการกระจายแสงโคมไฟถนน (Roadway light distribution pattern)

รูปแบบการกระจายแสงของโคมไฟถนน

ในการพิจารณารูปแบบการการจายแสง ของโคมไฟถนน จะพิจารณา 2 รูปแบบคือ

  1. การกระจายแสงของโคมไฟถนนแนวดิ่ง (Vertical Light Distribution)
  2. การกระจายแสงของโคมไฟถนนด้านข้าง (Lateral Light Distribution)

การกระจายแสงของโคมไฟถนนในแนวดิ่ง

ในการพิจาณา รูปแบบการกระจายแสงของโคมไฟถนน แบบนี้จะพิจารณาระยะจากโคมไฟถนนในทิศทางที่ขนาน ไปตามแนวยาวของถนน เพื่อให้ทราบว่า โคมไฟถนนแต่ละดวงมีความสามารถ ให้กำลังส่องสว่างครอบคลุมได้ เป็นระยะ กี่เท่าของระยะความสูงติดตั้งโคมไฟถนน ตามแนวยาวของถนน (TRL) 

โดยสามารถแบ่งพิสัยการกระจายแสง เป็นช่วงๆ ได้ตามตารางที่ ST-1 และรูปที่ SP-1 แสดง ตัวอย่างกราฟ การอ่านค่ารูปแบบของการกระจายแสงโคมไฟถนนในแนวดิ่ง

รูปแบบการกระจาย
แสงระนาบแนวดิ่ง
ตำแหน่ง Maximum Candle Power
เป็นจำนวนเท่าเมื่อเทียบกับ MH (*)
แบบพิสัยสั้น
(Short Distribution)
ที่ 1.00 – 2.25 เท่าของความสูงเสาดวงโคม (MH)
แบบพิสัยปานกลาง
(Medium Distribution)
ที่ 2.25 – 3.75 เท่าของความสูงเสาดวงโคม (MH)
แบบพิสัยสั้น
(Short Distribution)
ที่ 3.75 – 6.00 เท่าของความสูงเสาดวงโคม (MH)

(*) MH : ระยะความสูงติดตั้งโคมไฟถนน

ตารางที่ ST-1 : รูปแบบการกระจายแสง เทียบกับระยะความสูงของดวงโคมไฟถนน

ระยะติดตั้ง เที่ยบกับ Max Candle Power

รูปที่ SP-1 ตัวอย่าง กราฟแสดงค่ารูปแบบของการกระจายแสงระนาบดิ่ง (ศ.ดร.ประโมทย์ อุณห์ไวทยะ และ คณะ) 

หมายเหตุ LRL คือเส้นที่ลากตามความยาวถนน (Longitudinal Roadway Line) ซึ่งจะอยู่ใต้ดวงโคมที่ระยะ 1.00, 1.75 และ 2.75 เท่าของความสูงโคมไฟถนน ตามลำดับ

โดยในรูปที่ SP-1 เป็นแนวทางการพิจารณารูปการกระจายแสงของโคมไฟถนนในแนวดิ่ง โดยพิจารณาจาก ระยะห่างที่มากที่สุดตามทฤษฏี (Theoretical Maximum Spacing) โดยพิจารณาจาก

ระยะทางที่ใกล้ที่สุดที่มีกำลังส่องสว่างสูงสุดของลำแสงที่ตกกระทบบนผิวทาง โดยนับจากตำแหน่งติดตั้งโคมไฟถนน

ระยะทางนี้เป็นกี่เท่าของความสูงที่ติดตั้งโคมไฟถนน” 

โดยระยะทางที่ได้ นี้ จะถูกแบ่งเป็นพิสัย ตามจำนวนเท่าของความสูงที่ติดตั้งโคมไฟถนนโดยสามารถแบ่งช่วงพิสัยออกได้ 3 ช่วงคือ พิสัยสั้น, พิสัยปานกลาง และพิสัยยาว ตามตารางที่ ST-2

พิสัยการกระจาย แสงระนาบแนวดิ่ง ระยะของ Theorical Maximum Spacing เป็นจำนวนเท่าของ MH (*)
แบบพิสัยสั้น (Short Distribution) ที่ 4.5 เท่าของ MH
แบบพิสัยปานกลาง (Medium Distribution) ที่ 7.2 เท่าของ MH
แบบพิสัยสั้น (Short Distribution) ที่ 12.0 เท่าของ MH

(*) MH : ระยะความสูงติดตั้งโคมไฟถนน

ตารางที่ ST-2 : รูปแบบการกระจายแสง เทียบกับระยะความสูงของดวงโคมไฟถนน

ในทางปฏิบัติ ระยะห่างของดวงโคมจะอยู่ในช่วงไม่เกิน 5 – 6 เท่าของความสูงโคมไฟถนน ดังนั้นรูปแบบการกระจายที่เหมาะ กับการติดตั้งไฟถนน

ทาง กรมทางหลวง  จึงแนะนำพิสัยการกระจายแสงที่เหมาะสมเป็น พิสัยแบบปานกลาง

การกระจายแสงดานข้าง ( Lateral Light Distribution )

รูปแบบการกระจายแสงแบบนี้ ตามมาตราฐานที่กำหนดโดย illuminating Engineering Society of North American (IESNA, 2001) สามารถแบ่งออกได้ 5 รูปแบบหลักดังนี้

1. รูปแบบการการะจายแสงของโคมไฟถนน Type I (Roadway light distribution pattern Type I)

IESNA - Roadway light distribution pattern Type I

รูป SP-2 รูปแบบการกระจายแสงโคมไฟถนน Type I

Type I : 

โคมไฟถนน จะถูกติดตั้งบนเสาไฟส่องสว่าง ณ จุดกึ่งกลางถนน หรือ พื้นที่ ที่ต้องการแสงสว่าง โดยพื้นที่ส่องสว่าง จะมีลักษณะเป็นแนวยาว  แคบ คล้ายๆ วงรีตามรูป SP-2 

โดยมีรัศมีแนวขนานถนน มีระยะเป็น1.0 เท่าของระยะความสูงติดตั้ง โคมไฟถนน 

ตัวอย่างเช่น ติดตั้งโคมไฟที่ความสูง 6 เมตร จะมีระยะรัศมีจากตำแหน่งติดตั้งโคมไฟส่องสว่างออกไปตามแนวขนานกับถนน 6 เมตร

การกระจายแสง Type นี้ จะเหมาะกับ พื้นที่เช่น

  • ทางเท้าข้างๆ ถนน
  • ทางเดินแคบๆ
  • แสงสว่างตามแนวกำแพงรั้ว
IESNA - Roadway light distribution pattern Type I - 4 way

รูป SP-3 รูปแบบการกระจายแสงโคมไฟถนน Type I – 4 Way

Type I – 4 Way
โคมไฟถนน จะถูกติดตั้งบนเสาไฟส่องสว่าง ณ กลางทางแยก แสงส่องสว่าง จะกระจายทั่วถึงทั้ง 4 ช่องทางแยก ตามรูป SP-3

2. รูปแบบการการะจายแสงของโคมไฟถนน Type II (Roadway light distribution pattern Type II)

IESNA - Roadway light distribution pattern Type II

รูป SP-4 รูปแบบการกระจายแสงโคมไฟถนน Type II

Type II

โดยรูปแบบนี้ ตัวโคมจะถูกติดตั้งบนเสาไฟส่องสว่าง ณ บริเวณ ข้างทาง แทนที่จะเป็น ณ จุดกึ่งกลาง แบบ Type I ลักษณะแสงที่ส่องสว่างที่ได้ จะมีลักษณะแนวยาว แคบ คล้ายๆ วงรี ตามรูปที่ SP-4 การกระจายแสงแบบนี้ จะเหมาะสำหรับถนน หรือทางเดินที่แคบ 

โดยมีรัศมีแนวขนานถนน มีระยะเป็น1.5 เท่าของระยะความสูงติดตั้ง โคมไฟถนน 

ตัวอย่างเช่น ติดตั้งโคมไฟที่ความสูง 6 เมตร จะมีระยะรัศมีจากตำแหน่งติดตั้งโคมไฟถส่องสว่างออกไปตามแนวขนานกับถนน 9 เมตร

การกระจายแสง Type นี้ จะเหมาะกับ พื้นที่เช่น

  • ช่องทางเดินที่กว้าง
  • ตรอก ซอก ซอย
  • พื้นที่ทำประโยชน์ ขอบด้านข้างถนน
IESNA - Roadway light distribution pattern Type II - 4way

รูป SP-5 รูปแบบการกระจายแสงโคมไฟถนน Type II – 4 Way

Type II – 4 Way

รูปแบบนี้ จะมีจุดที่แตกต่างจาก Type I – 4 Way คือ โคมไฟถนน จะถูกติดตั้งบนเสาไฟส่องสว่าง ที่ขอบด้านใด ด้านหนึ่งของทางแยก ตามรูป SP-5 โดยแสงที่ได้จะส่องกระจายทั่วถึงทั้ง 4 ช่องทางแยก

3. รูปแบบการการะจายแสงของโคมไฟถนน Type III (Roadway light distribution pattern Type III)

IESNA - Roadway light distribution pattern Type III

รูป SP-6 รูปแบบการกระจายแสงโคมไฟถนน Type III

Type III

โคมไฟจะถูกติดตั้งบนเสาไฟส่องสว่าง ณ บริเวณข้างทาง ลักษณะเดียวกับ Type II แต่ตัวถนน จะมีความกว้างมากกว่า ลักษณะแสงที่ส่องสว่างจะเป็นแนวยาว แคบ คล้ายวงรี ตามรูที่ SP-6 เช่นเดียวกับแบบ Type II 

โดยมีรัศมีแนวขนานถนน มีระยะเป็น 2.75 เท่าของระยะความสูงติดตั้ง โคมไฟถนน 

ตัวอย่างเช่น ติดตั้งโคมไฟที่ความสูง 6 เมตร จะมีระยะรัศมีจากตำแหน่งติดตั้งโคมไฟส่องสว่างออกไปตามแนวขนานกับถนน 16.5 เมตร

แต่มีข้อกำหนดเพิ่มเติม สำหรับ Type III นี้คือ ที่เส้น 50% ของกำลังส่องสว่างค่าสูงสุด ที่ตกบนถนน ต้องอยู่ภายในขอบเขตระหว่าง บนเส้น 1.75 MH LRL และ 2.75 MH LRL

การกระจายแสง Type นี้ จะเหมาะกับ พื้นที่เช่น

  • ถนน
  • ลานจอดรถ
  • สวน สนามหญ้า

4. รูปแบบการการะจายแสงของโคมไฟถนน Type IV (Roadway light distribution pattern Type IV)

IESNA - Roadway light distribution pattern Type IV

รูป SP-7 รูปแบบการกระจายแสงโคมไฟถนน Type IV

Type IV

โคมไฟถนน Type IV จะถูกติดตั้งบนเสาไฟส่องสว่าง ที่ขอบข้างทางเช่นเดียวกับ Type II และ Type III แต่ความกว้างถนนจะมากกว่า ทั้ง 2 type ที่กล่าวมา ลักษณะรูปแบบการกระจายแสง จะเป็นลักษณะวงรี ตามรูปที่ SP-7 

โดยมีรัศมีแนวขนานถนน มีระยะเป็น 2.75 เท่าของระยะความสูงติดตั้ง โคมไฟถนน 

ตัวอย่างเช่น ติดตั้งโคมไฟที่ความสูง 6 เมตร จะมีระยะรัศมีจากตำแหน่งติดตั้งโคมไฟถส่องสว่างออกไปตามแนวขนานกับถนน 16.5 เมตร

การกระจายแสง Type นี้ จะเหมาะกับ พื้นที่เช่น

  • ไฟแสงสว่างโดยรอบอาคาร
  • ลานจอดรถ ขนาดใหญ่

5. รูปแบบการการะจายแสงของโคมไฟถนน Type V (Roadway light distribution pattern Type V)

IESNA - Roadway light distribution pattern Type V

รูป SP-8 รูปแบบการกระจายแสงโคมไฟถนน Type V

Type V

โคมไฟถนน Type V จะถูกติดตั้งบนเสาไฟส่องสว่าง ณ จุดศูนย์กลาง ของทางแยก ที่มีลักษณะเป็นวงเวียน หรือ พื้นที่ที่ต้องการแสงสว่าง เหมาะกับโคมไฟประเภท High Mast พื้นที่ส่องสว่าง ที่ได้จะมีลักษณะเป็นวงกลม

การกระจายแสง Type นี้ จะเหมาะกับ พื้นที่เช่น

  • พื้นที่ขนาดใหญ่ที่ต้องการความสม่ำเสมอของแสง (Uniformity) เช่น ลานแสดงสินค้าภายนอก อาคารขนาดใหญ่, ถนนขนาดใหญ่ ที่มีช่องทางเดินรถมากกว่า 4 ช่องจารจร เป็นต้น
  • ลานจอดรถ ขนาดใหญ่มากๆ เช่น ลานจอดขนส่งสาธารณะ, ลานจอดเครื่องบิน, พื้นที่ขนส่งสินค้าขนาดใหญ่ เป็นต้น